Pretraga

Vesti

28 apr 2018Levački vino fest

U subotu 28. aprila sa početkom u 12 časova u parku ispred OŠ ,,Svetozar Marković” u Rekovcu održava se prvi ,Levački vino fest uz učešće dvadesetak vinarija i još nekoliko proizvođača lokalnih tipičnih proizvoda (sirevi, burad i vinov [ ... ]

+ opširnije
10 apr 2018TO Rekovac u studijskoj poseti Austriji

U okviru projekta Priprema dva regiona, (1) Srem (7 opština) i (2) Šumadija i Pomoravlje (13 opština) za osnivanje DMO-a, definisanje turističkog prostora i tehnička podrška subjektima koji prodaju destinacije u ciljanim regijama” od 24.03 [ ... ]

+ opširnije

Običaji u Levču početkom XX veka

«Kućom zapoveda domaćin. Kad on ulazi u kuću, svi mlađi ustaju i stoje donde dokle on ne sedne. Muško se više, osobito je to bilo u starija vremena, ceni od ženskoga. Kad muškarac prođe pored ženskih, one se dižu na noge. U kući najmlađa snaha, ili, ako ove nema, devojka u veče izuje muškarce, očisti im obuću i metne da se suši. Nevesta pod smiljevcem za godinu dana kad sretne na putu muškarca, stane pred nj, tri put mu se prikloni, pridržavajući jednom rukom smiljevac da ne padne, a drugu držeći u znak poštovanja na prsima i onda ga poljubi u ruku. Pređe su bili mnogo pobožniji nego danas: svetinju nisu psovali kao danas, postili su redovno sve poste, sredu i petak. Praznoverni su i sada, kao i što su pre bili. Od pre ženske nisu radile u polju, a danas kopaju, žnju, vrhu, veju, plaste, seku drva, seju i t.d. Pređe su se sakupljale u kućama na rad i to su zvale prelo, a sada se skupljaju na sokaku, te rade uz priču i pesmu, i to sad zovu sedeljka».      

Izvor teksta: Levač, od Todora M. Bušetića

Običaji i verovanja u Levču za praznik Vidovdan

Po narodnom verovanju pre izlaska sunca levačke domaćice seoske puteve i sokake polivaju vodom a zatim ih očiste metlom ne bi li od svog doma očistile bolest. Radi zdravlja, jutrom se ubira i rosom nakvašena trava vidovčica , potapa u vodu i njome se umivaju svi ukućani. Ubrana Vidova trava predskazuje snove koji će se ostvariti naročito devojkama naročito devojkama koje ih ubiraju sa željom da u snu sretnu suđenike. Vidovu travčicu zajedno sa prvim i posledljim zalogajem hleba i malo soli stavljaju pod jastuk i govore:

 

„Vide, Vide! Tako ti soli i hleba, zemlje i neba, kaži mi ko će mi biti suđen, dovedi ga na san”.

 

Na Vidovdan, se kažu, sve vidi, kao na Kosovu, što se videlo „Ko je vera, a ko je nevera”. Na Vidovdan u Levču se iznosi tkanje i devojačka sprema kao i novac da bi se brojao i umnožavao. Vinogradari veruju da na ovaj dan ako pada kiša od grožđa neće biti ništa, jer toga dana ulazi vino u grožđe. Ratari obilaze useve i govore: „Ide Sveti Vide, da vidi, što je niklo rodiće, što nije neće”. Ako je neko prinuđen da prekine svetkovanje i lati se nekog posla kaže prvo: „Oprosti Bože, i Sveti Lazare“.

 

Po legendi, na Vidovdan, počinju kukavice da kukaju i opominju na Kosovsku tragediju, a na Kosovu sve reke u ponoć poteku krvavo. Pored izniklih božura iz krvi srpskih junaka neguje se još jedan mit o lekovitoj moći kamena natopljenog ljudskom krvlju, nakon bitke koji je rodbina poginulog nosila sa sobom kući i čuvala kao najveću svetinju, u znak sećanja na strdalog pridajući mu isceliteljsku moć pa otuda i naziv „ubojiti kamen”. Reč je o kamenu koji je crvene boje u nijansi ljudske krvi.

Vidovdan je slava kovača i novosagrađene crkve u Belušiću.

Opširnije...

Litije u Levču

Kao i porodice, tako i sela imaju svoje slave koje Litije. Litije obično počinju od Đurđevdana a završavaju se u Nedelju po duhovima. Svako selo u Levču ima svoj litijski dan.

  • Spasov-dan - Rekovac, Lomnica, Ursule, Lepojević, Dragovo, Prevešt, Sekurič, Županjevac, Velika Kruševica i Sibnica (Mali Spasovdan),
  • Krst – Nedelja pred Trojicu – Ratković
  • Sv. Trojica – Tečić i Kalenićki Prnjavor
  • Beli Četvrtak po Sv. Trojicama - Kaludra
  • Beli Petak po Sv. Trojicama – Vukmanovac
  • Bela Subota po Sv. Trojicama - Loćika, Rabenovac i Nadrlje
  • Vračevi (14. Jul) – Beočić i Belušić
  • Sv. Jovan (21. maj) – Kavadar
  • Sv. Trojica – Motrić i Šljivica
  • Bela Sreda po Trojicama – Brajnovac
  • Nedelja po Đurđevdanu - Bare
  • Sv. Trojica - Cikot

Ako selo ima ima Sveti hram litija kreće iz hrama u obilazak svih zapisa u ataru iduću kroz polja sa barjacima, ripidima, ikonama i sa krstom na čelu kolone. Po starom običaju krstonoše prilaze ratarima, zabrinutim za svoje voćnjake i njive i ohrabruju ga molitvom i pesmom. Svaki atar ima i osveštana mesta – zapise. Zapisi su obično stara drveta na kojima je urezan krst, koji se svake litije ponovo obnavlja. Oko zapisa se obično veže crven konac, između konca i zapisa stavlja se bosiljak zajedno sa tek procvetalim cvećem. Krstonoše obiđu tri puta zapis, sveštenik očita molitvu i prelije krst na drvetu vinom i osvećenom vodicom.

Opširnije...

Litije u Opariću

U Opariću, seoska litija se odvija na dan Svetog Cara Konstantina i Svete carice Jelene. Na dan trećeg juna, na jednoj od tih litija od Borivoja Miloševića zabeležila sam sledeću autentičnu pesmu:

“Krstonoše Boga mole,

Gospode pomiluj, Gospode pomiluj!

Da nam rode rodna polja,

Gospode pomiluj, Gospode pomiluj!

Da nam padne rosna kiša,

Gospode pomiluj, Gospode pomiluj!

Da nam rode vinogradi,

Gospode pomiluj, Gospode pomiluj!

Svaka gidža čabar vina,

Gospode pomiluj, Gospode pomiluj!

“Krstonoše Boga mole,

Gospode pomiluj, Gospode pomiluj!

Naše selo ponajbolje,

Gospode pomiluj, Gospode pomiluj!”

Krstonoše u ovom selu obično prati mladić koji na konju nosi srpsku zastavu. U toku obreda osveštaju se ukupno 5 zapisa. Crkva posvećena Svetom Caru Konstantinu i Svetoj carici Jeleni u ovom selu sagrađena je 1933.godine i zadužbina je Kralja Aleksandra I Karađorđevića. Pored ove već pomenute svetinje u selu postoje još dve dosta starije: Mastirina porušena za vreme turaka a obnovljena na temeljima starog manastira 1925.godine i manastir Preradovac metoh manastira Kalenić.

Opširnije...

Naivno slikarstvo u Levču - Sabor slikara i pesnika Jankovi dani

Naivno slikarstvo u LevcuNajveća kulturna manifestacija Prođoh Levač, prođoh Šumadiju održava se u Kaleniću početkom avgusta. U bogatoj ponudi predsaborskih dana 2013.godine održao se i Deseti sabor slikara i pesnika „Jankovi dani” u Opariću, koji nastavlja tekovine najstarije škole naïve na prostorima bivše Jugoslavije. Pod pokroviteljstvom Opštine Rekovac u okviru jubilarnog Desetog sabora slikara i pesnika „Jankovi dani” ove godine održala se i „Deveta dečija likovna kolonija Janko Brašić”.

U Opariću, rodnom selu, rodonačelnika srpske naive, u školi u kojoj je imao svoju prvu i poslednju samostalnu izložbu, nadmetali su se u likovnom izražavanju mladi umetnici do 12 godina starosti.

Opširnije...

Kulturno nasleđe Levča

Levački kraj je poznat pod etnografskim znamenitostima, narodnoj arhitekturi, folkloru i samoukim slikarima okupljenim oko slikarske kolonije naivnog slikarstva Janko Brašić. Unapređenje slikarske kolonije rodonačelnika srpskog naivnog slikarstva Janka Brašića je izuzetno važno za razvoj kulture i turizma, pa je realizacija projektnih aktivnosti u okviru LEADER programa od izuzetne važnosti za dostizanje navedenih ciljeva. Na teritoriji Levča se nalazi 70 praistorijskih i antičkih lokaliteta, preko 20 srednjevekovnih spomenika, blizu 60 spomenika i spomen obeležja novije istorije, od kojih su najpoznatiji naselje iz neolita u podnožju brda Blagotin, i sedam srednjovekovnih gradova čime se potvrđue kontinuirano prisustvo društveno organizovanih zajednica u Levču. Treba istaći i Stari grad – Županjevac - prestonicu kneza Lazara koji građevina od velikog kulturnog značaja. Kod naselja Županjevac (u blizini manastira Kalenić) nalaze se ostaci tri utvrđenja - grada. Jedanje bio na brdu, poznatog imena - Straževica, drugi u samom mestu, a treći nešto južnije kod sela Prevest. Sve su to bili antički gradovi koji su obnovljeni u srednjem veku.

Najznačajniji lokaliteti sa verskim sadržajem i potencijalom za razvoj verskog turizma kao dela objedinjene ponude u oblasti turizma su: Manastir Kalenić u Kalenićkom Prnjavoru, Manastir Preradovac kod Oparića, Crkva Manastirak u Velikoj Kruševici, Manastir Raletinac kod Rekovca. Posebno treba izdvojiti Manastir Kalenić - podignut početkom XV veka (1407-1413), za vreme vladavine despota Stefana Lazarevića. Freske ovog manastira imaju posebnu vrednost i zauzimaju zavidno mesto u srednjovekovnom srpskom slikarstvu.

Najznačajnija kulturna manifestacija na teritoriji LAG “Partnerstvo za razvoj Levča” je manifestacija narodnog stvaralaštva i običaja pod nazivom “Prođoh Levač, prođoh Šumadiju”. Pored ove, poznata je i “Velika izložba cveća”, koja je prvi put organizovana 2005. godine. Manifestacija “Prođoh Levač, prođoh Šumadiju” je sabor sa dugogodišnjom tradicijom i jedna je od retkih smotri izvornog narodnog stvaralaštva. Održava se u Kaleniću svake godine u mesecu avgustu.

Ova turistička, kulturna, i etnološka manifestacija ima za cilj negovanje, oživljavanje i afirmaciju narodnog stvaralaštva i tradicije. Na saboru nastupa veliki broj kulturno-umetničkih društava iz Srbije i inostranstva. Svake godine se bira 'najbrk' Sabora, devojka sa najdužom pletenicom, lepotica Sabora kao i najlepša ženska i muška šumadijska narodna nošnja. Očuvanje tradicije srpskog sela i kulturnog nasleđa je jedan od prioriteta razvoja teritorije LAG-a kroz formiranje udruženja tradicionalnih zanata, očuvanje folklornih anasambala u ruralnim sredinama i negovanje tradicionalnih manifestacija. Danas su na teritoriji LAG-a aktivna društva: KUD “Levač” iz Rekovca, KUD “Levačka Zora” iz sela Županjevac i KUD „Ruzmarin” iz Dragova, grupa “lejkaša” iz sela Kaludra.

Nekada su funkcionisala i KUD „Selo” iz Lepojevića, folklorno-pevačke grupe iz Oparića i Vukmanovca, folklorno-pevačka družina iz Ursula i dečja folklorna grupa iz Rekovca. Očuvanje aktivnih kulturno umetničkih društava i grupa, ponovo aktiviranje neaktivnih i ugašenih folklornih grupa i stvaranje tehničkih uslova za njihovo funkcionisanje biće deo planiranih aktivnosti LAG-a na očuvanju tradicije i kulture Levča.

Istorija Levča

Levač se kao župa pominje već u poveljama Simeona Nemanje i Stefana Prvovenčanog u manastiru Hilandaru, krajem XII i početkom XIII veka, kao i u žitiju Svetog Simeona (Nemanje) od Save Nemanjića. Prema ovim navodima, Levač je ulazio u sastav države velikog župana Stefana Nemanje. Staro srpsko selo Rekavice prvi put se pominje u pisanim izvorima turskog načelstva i poreskim dokumentima 1595. godine kao Rakovac. Posle oslobođenja od Turaka, Rekovac je postao deo kneževine Levač u sastavu Jagodinske nahije. Naselje je ušoreno 1836. godine, a status varošice dobilo je 1886. godine. Levač se u srpskoj istoriji pominje krajem XII veka, za vreme vladavine Stefana Nemanje koji je 1183. godine od Vizantinaca oslobodio Levač, Lepenicu i Belicu.

Postoji nekoliko tumačenja naziva Levač. Po jednom predanju naziv je dat po svom specifičnom položaju – naselje se nalazi sa leve strane Velike i Zapadne Morave. Pominje se da je tom nazivu "kumovao" knez Lazar. Ovo tumačenje je prihvatljivo zbog položaja, Levač se nalazi sa leve strane Morave, ali je neprihvatljivo da potiče od kneza Lazara koji je živeo u XIV veku, s obzirom da se Levač pominje još u XII veku. Po drugom tumačenju Levač je tako nazvan jer je okružen i zaklonjen planinama ili, kako se u narodu kaže, „levačan”. Treće tumačenje imena poziva se na izgled kraja. Naime, Levač oivičen planinama, posmatran sa visine liči na veliki levak, a modifikacijom reči levak nastao je Levač. Poslednje, četvrto tumačenje kaže da je Levač kraj poznat po voćnjacima i vinogradima, a za često pretakanje rakije i vina koristio se levak te je, modifikacijom te reči, nastao Levač.